Sunday, July 11, 2010

Johannesburg’da final, Pretoria’da zafer!

BU YAZI İLK OLARAK 12 TEMMUZ 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİNDE YAYINLANMIŞTIR.

The Guardian’ın deneyimli Spor Yazarı Richard Williams’ın dediği gibi “2010, Afrika’nın turnuvası olarak başladı, Güney Amerikalıların şovu olarak devam etti, Avrupa’nın kupası olarak sonlanıyor.”

Turnuvaya katılan 6 Afrika takımından Gana haricinde kalanlar göz doldurmaktan uzaktı. Fire vermeden 5 takımla gruplardan çıkan Güney Amerikalılar, Avrupalı rakiplerine karşı sönük ve çaresiz kaldılar. Avrupa ise göze hoş gelen futbolları ve sistemleriyle öne çıkan İspanya, Almanya ve Hollanda gibi ekolleriyle turnuvanın final resmini çizdi. Ve bu akşam Johannesburg’da Dünya Kupası tarihinde ilk kez finale çıkan İspanya ve Hollanda’nın randevusuyla turnuvayı sonlandıracağız

Avrupa’nın taktiksel hakimiyeti

Yarı finalde belki de şampiyonanın en iyi iki takımını, Almanya ve İspanya’yı karşı karşıya izledik. Öncelikli olarak topa hakim olmayı hedefleyen oyun yapıları (possession football) ve benzer sistemleriyle iki takımın mücadelesi beklenen çekişmeden uzaktı. Bir başka deyişle her şey tıpkı 2008 Avrupa Kupası Finali gibiydi. Almanya turnuva boyunca olduğu gibi pozitif futbolunu sürdürdü ve elinden geleni yaptı ama klasik tabirle gücü yetmedi.

Burada bir parantez açmak isterim. Her iki takım da top hakimiyetini ön plana alsa da Almanya topu ayakta daha az tutarak, daha hızlı oynamayı hedefleyen ve direkt paslarla rakibin boşluklarından yararlanmak suretiyle sonuca giden bir futbol oynuyor. Bu özelliğiyle saf topa hakim olmaya dayalı futbol (possession football) oynayan İspanyollardan biraz daha farklılar.

Vicente Del Bosque ve ekibi Almanya’nın özelliklerini çok iyi tetkik ederek yarı final öncesi santrfor özellikli iki oyuncudan Torres’i 11’den çıkardı ve yerine ön alanda daha iyi baskı yapabilecek sağ açık Pedro’yu yerleştirdi. Bunun sonucunda o güne kadar turnuvada sol açık oynayan Villa da asıl mevkii olan santrfor bölgesinde sahaya çıkma imkanı buldu. Bu değişiklikler çok olumlu neticelendi. Almanya, kalabalık ve top alışverişinde becerikli İspanya orta sahasına karşı nefes alamadı, topa sahip olamadı ve nihayetinde karşılaşma süresince mahkum oynayarak kaybetti.

Öte yanda artık eskisi gibi göze hoş gelen futbol oynamadığı iddiasıyla eleştirilen Hollanda makus talihini kırarak finale yükseldi. Üstelik oynadığı 6 maçın 6’sını da kazanarak. Bu noktada “total futbol” nostaljiklerine şöyle bir hatırlatma yapmak makul olacaktır. Evet, Hollanda eskisi kadar hücumcu bir takım değil. Ama eskiden kastım ‘70’ler değil, örneğin 2008. ‘74’teki total futbol efsanesi zaten 1980’lerden itibaren ortadan kayboldu. Hollanda hep 3 forvetli hücum futbolunu sürdürdü ama bunun adı total futbol değildi. Dolayısıyla başta Johan Cruijff’un 3-4 senedir sürdürdüğü “Hollanda tek santrfor oynamaz” eleştirileri olmak üzere Portakallar üzerinden döndürülen klişelerin çok da gerçekleri yansıtmadığı kanısındayım. Evet, Hollanda daha sert ve kontrollü oynayan bir takım ve Van Marwijk’in 4-2-3-1’i Van Basten’inkinden çok daha temkinli ama bunun adı total futbola ihanet değil. Zira Hollanda, total futbolu bırakalı 30 sene oldu.

UEFA Başkanı Michel Platini, yarı finale kalan Avrupa takımlarıyla ilgili çok doğru bir noktayı vurguladı: “Bu 3 takım son 4 senede en fazla Gençler Şampiyonası kazanan takımlar. Bu bir tesadüf mü? Bence değil, bu oturmuş altyapıların, iyi organizasyonun ve teknik eğitim programlarının bir sonucu.” Platini haklı. Bu turnuvanın öne çıkan bir özelliği varsa o da taktiksel beceri ve takım oyununu ön plana çıkaran ekiplerin bireysel yeteneklere dayanan sistemleri geride bıraktığıdır. Sizi bilmem ama ben bu durumdan hiç de şikayetçi değilim. İspanya, Almanya gibi takımları izlemek tek başına Lionel Messi ve Cristiano Ronaldo’yu izlemekten çok daha keyifli çünkü.

SEMENYA’NIN ZAFERİ

Caster Semenya’nın pistlere dönebileceği haberi ajanslara düşünce oturdum saydım. Son 10 ayda tam 7 Semenya yazısı yazmışım. Semenya’nın cinsiyetçi ve ırkçı IAAF’e (Dünya Atletizm Federasyonu) karşı olan mücadelesini ana akım saptırmalardan uzak, doğru argümanlarla sizlerle ulaştırmak çok önemliydi. Çünkü Türk medyasında çıkan Semenya haberleri “Altın kız erkek çıktı” gibi itham ve iftiralardan ibaretti. Bu da 8. yazı olsun, Semenya’nın zaferi şerefine…

Tam olarak bilmeyenler için hadiseyi kısaca özetleyeyim. Caster Semenya, 2009 Berlin’de 800 metre Kadınlar Dünya Şampiyonu oldu ve akabinde IAAF, hakkında çıkartılan “Semenya aslında erkek” iddialarını ihbar kabul ederek insanlık dışı bir cinsiyet testini genç atlete dayattı. Semenya’nın cinsiyetini mevzubahis ederek özel hayatına ve kişilik haklarına tecavüz edenlerin cinsiyetçi ve ırkçı dayanakları vardı : “Kadın gibi gözükmüyor, çok kaslı, sakalları var…”

Semenya ilk günden itibaren başını dik tuttu hatta mayıs ayında “Sizin vereceğiniz karar da atletizm de umurumda değil” diyerek IAAF’ye açıkça rest çekti. Ve hiçbir kusuru olmamasına rağmen sadece mesnetsiz ırkçı ve cinsiyetçi dayanakları olan iddialar yüzünden 11 ay spor yapması engellenen Semenya, geçtiğimiz hafta içinden açıklanan raporla nihayet zafere ulaştı.

IAAF, 11 ay sonra Semenya’nın kadın olduğundan emin olabildi de ona yeniden pistlere dönme iznini verdi ama daha önce de yazdığım gibi bu saatten sonra IAAF’in verdiği kararın hiçbir önemi yok. Semenya çoktan kazanmıştı çünkü hep haklıydı. Artık Dünya Kupası’yla yüzü gülmeyen Güney Afrikalı yoksulların, o gecekonduların içinden çıkan Caster Semenya’nın memleketi Pretoria’nın ve tüm Semenya destekçilerinin zafer vaktidir. Zulme karşı zaferin tadı da başka olur ha!..

Sunday, July 4, 2010

Cinai şebeke: Spor endüstrisi

BU YAZI İLK OLARAK 4 TEMMUZ 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR.

Dünya Kupası saha içinde sirk, saha dışında trajedi kıvamında devam ediyor. Sona doğru yaklaştıkça tribünlerin renkliliği ve kilometrekare başına düşen ‘meşhur’ sayısı da artıyor. Paris Hilton bile 13 bavulla Güney Afrika’nın yolunu tutmuş. Burada boy göstermezsen nerede göstereceksin?

Geçtiğimiz hafta tribünlerde dikkati çeken bir isim vardı. Rolling Stones’un efsanevi solisti Mick Jagger. Jagger, Gana’ya karşı ABD, Almanya’ya karşı ise İngiltere’yi desteklemek üzere Amerikan meşrubat firması Kool-Aid’in sponsorluğunda tribündeki yerini almıştı. Sonuç malum, Mick Jagger’ın desteklediği ABD de İngiltere de elendi.

Mick Jagger’ın çok politik bir figür olmadığı zaten bilinen bir şey. Yine de Rolling Stones gibi bir efsanenin frontman’inin (sahne yüzü) sponsorluk yapsın diye tribüne yerleştirilmesi acınası bir durum. Jagger ‘işyerinde’ yalnız değildi, yanında ABD eski başkanı Bill Clinton da bulunmaktaydı, iş arkadaşı olarak. Eh, biraz elit bir iş ortamı ama FIFA’nın da istediği bu değil mi zaten?

Sosyete eğleniyor

Televizyonda bir kanalda Wimbledon tenis turnuvası, diğerinde Dünya Kupası var. İkisi de bambaşka bir dünyadan bizlere seslenir gibi. Öyle şık, öyle varsıl… İlgiyle izliyoruz, hakkında emin olduğumuz tek gerçek milyon dolarlık o tesislerin bize ait olmadığı ve oralarda kaliteli vakit geçirenlerin çoğuyla insani bir aşinalığımızın olmadığı. Alenen kulluk etmek zorunda bırakıldığımız adamlarla nasıl bir ilişkimiz olabilir ki? Hasbelkader aynı sportif faaliyetleri izliyoruz, hepsi bu!

‘Sporun sosyal adaletsizliğin kalesi haline getirilmesi’ temcit pilavı gibi kullandığım bir tabir. Türkiye medyasında bu gerçeği diline dolamayı beceren başkaları çıktığı zaman belki 3 yazıdan birinde bunu kullanmaktan vazgeçebilirim. Bakın, sıkılmadım ve yine söylüyorum. Milyarlarca insanın açlık sınırında yaşadığı bir dünyada spora harcanan bol sıfırlı dolarlar etrafımızda dönen kapitalist şımarıklığın bir başka örneğidir. Elbette biliyorum sporun bir endüstri olduğunu ve bu söylediklerim spor elitinin umurunda bile değil. Bu imparatorluğu onlar kasten kurdular. Peki ya biz? Kıçında donu olmadığı halde sistemle hiçbir sorunu olmayacak kadar ‘çılgın’ milyonlarca insan? İzlediğimiz her sportif sirkin on binlerce insanı evsiz bıraktığını, toplumsal yaşamda muazzam bir tahrifata yol açtığını ve topluma geri döndürülecek hiçbir birikim üretmediğini göremiyor muyuz? Akıl alır gibi değil! Yahu onlarca yazı yazıldı, araştırmalar yapıldı, raporlar yayınlandı. Umurunuzda değil mi?

Bugün mega organizasyonların o çok renkli tribünlerine baktığımda liberal naifliğin kirlettiği ‘halkların kardeşliği’ ülküsüne dair hiçbir şey görmüyorum. Tek gördüğüm ulusların birkaç senede bir bayraklarını, zavallı milli duygularını ve hınçlarını alıp tribünlerde milliyetçilik yarıştırdığı. Büyük organizasyonların yoksullara reva gördüğü teneke kentler-medyanın yarattığı ilüzyon sağ olsun-umurumuzda bile değil. Hepimiz 5 kilometre ötesinde Yahudiler yakılırken tüm bunları görmezden gelip hayatına sessizce devam etmek zorunda kalan Nazi Almanları gibiyiz. Tüm bu eşitsizliği, sömürüyü, adı hukuken katliam olmayan cinayetleri yaşanmıyormuş addetmemiz bekleniyor bizden. Sesini çıkaranlar için çok afili sıfatları var: anakronik, dinozor, dar görüşlü, popülist, demagog, propagandist, totaliter, Stalinist!

Gerçeğin propagandası olmaz!

Bir Türk filmi repliğidir: “Gerçeğin propagandası olmaz” ve bir Slavoj Zizek aforizmasıdır: “Yapılması gereken ilk şey, bu liberal tabulara korkusuzca tecavüz etmektir, ‘anti-demokratiklikle’, ‘totalitarist’ olmakla suçlanıyorsak ne olmuş yani?...

Çok net konuşuyorum çünkü sağda solda bu berbat düzenin liberal hegemonide tabu haline getirilmiş kimi şantaj unsurlarıyla güler yüzlü gösterilmeye çalışılmasından bıktım. Sizin savunucusu olduğunuz dünya berbat bir yer ve gerçekçilik, ‘normallik’, uyumluluk gibi dandik hayali sıfatlarla bu kanlı çarka ortak olmak bizim işimiz değil! Yazıyı S.Zizek ve Guy Debord’dan alıntılarla bitireceğim. İkisi de dünya kupası güzellemesi yapıp gerçeği göstermeme yarışına giren medya yazar-çizerlerine Osman Baydemir usulü bir selam gönderiyor.

“Konformist liberal şerefsizler bu yolla varolan düzeni savunurken kendilerine ikiyüzlü bir tatmin bulurlar: Çürümüşlüğün, sömürünün ve bu gibi şeylerin diz boyu olduğunu bilirler ama gidişatı değiştirmek için bulunacak her girişim, ‘totalitarizm’ hayaletine verilen bir hayat öpücüğüyle ahlaki olarak tehlikeli ve kabul edilemez ilan edilip reddedilir.”
Slavoj Zizek.

Gösterinin ilan ettiği gerçekdışı birlik, kapitalist üretim tarzının gerçek birliğinin dayandığı sınıf ayrımını gizler. Üreticileri dünyanın kuruluşuna katılmaya zorlayan şey, aynı zamanda onları dünyadan ayıran şeydir. Yerel ve ulusal sınırlarından kurtulmuş insanları bir araya getiren şey, aynı zamanda onları birbirlerinden uzaklaştıran şeydir. Rasyonelliğin derinleştirilmesini gerektiren şey, aynı zamanda hiyerarşik sömürünün ve baskının irrasyonelliğini besleyen şeydir. Toplumun soylu iktidarını yaratan şey onun somut özgürlüksüzlüğünü de yaratır.
Guy Debord.

Son olarak, Mick Jagger’ı ‘Gimme Shelter’ ve ‘Sympaty for the Devil’ şarkılarıyla değil de Kool-Aid markasının kuklası olarak hatırlamamıza vesile olan her şeye ekstradan lanet etmek gerekiyor. “Suçludur her aynasız, her günahkâr bir aziz” kuşkusuz Kool-Aid’den daha insancıldı.

Medyanın çizdiği pembe tablolara inanmayın; spor endüstrisi suç işlemeye devam ediyor. Biz bu endüstriyi kullanarak sesimizi duyurmadıkça da değişen bir şey olmayacak.

Sunday, June 27, 2010

Das Klasik: Almanya-İngiltere!

BU YAZI İLK OLARAK 27 HAZİRAN 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR




Spor gündeminin hayli yoğun olduğu günler geçiriyoruz. Bir yanda dünyanın en prestijli tenis turnuvası Wimbledon 124. kez tenisseverlere “merhaba” derken, öte yanda Güney Afrika’daki Dünya Kupası tüm hızıyla devam ediyor.

Birçok önemli konu var ama bu hafta Dünya Kupası’na, dolayısıyla futbol üzerine yoğunlaşmak istiyorum.

İNGİLTERE-ALMANYA REKABETİ

Bugün Güney Afrika’nın Bloemfontein şehri, tarihinin en önemli spor karşılaşmasına ev sahipliği yapacak. Dev rekabetin taraflarından İngiltere ve Almanya, Dünya Kupası 2. turunda karşı karşıya geliyor.

Almanya ve İngiltere arasındaki siyasi rekabetin futbol rekabetine dönüştüğü an, 1966 Dünya Kupası Finali’dir. Wembley’de uzatmalara giden maçta G.Hurst’ün gol olup olmadığı bugün bile tartışılan meşhur şutuyla, İngiltere maçı 4-2 kazanıp, tarihinin ilk ve tek Dünya Kupası şampiyonluğunu elde etmişti. Rekabetteki bu dönüm noktasını izleyen 35 seneyi ise İngilizler için şöyle tanımlayabiliriz: Kabus!

‘66 sonrası bir türlü istediği başarıları yakalayamayan İngiltere ne zaman umutlansa, ne zaman favori olsa, karşısında hep Almanya’yı buldu ve hep kaybetti. 1970 Dünya Kupası Çeyrek Finali’nde İngiltere, 2-0 öne geçtiği maçı uzatmalarda Gerd Müller klasiği olan bir golle 3-2 kaybedince, “Dramatik bir rövanş” cümlesi manşetleri süsledi. Rekabet yeni yeni alevleniyordu.

‘72 Avrupa Kupası elemelerinde Almanya, Wembley’de İngiltere’yi 3-1 yenerek şampiyonaya katılmaya hak kazanırken, bu aynı zamanda bir Alman takımının Wembley’de aldığı ilk galibiyetti. ‘82 Dünya Kupası’nda Almanya ile İngiltere grup maçında yenişemedi belki ama Almanlar, grubu lider bitirerek İngiltere’yi bir anlamda yine saf dışı bırakmayı başardı.

İngilizler ‘82’den ‘90’a kadar Arjantin’le hem futbol hem de siyaset arenasında yeni bir rekabet geliştirdiler. 1990 Dünya Kupası’ndaysa eski belalıları geri döndü. İtalya’nın ‘90’ın yarı finalinde penaltılarda aldığı şanssız mağlubiyet sonrası Paul Gascoigne gözyaşlarına boğulurken, Gary Lineker de en az Gazza’nın gözyaşları kadar meşhur olan şu cümleyi kuruyordu: “Futbol 22 kişi tarafından oynanan ve sonunda hep Almanların kazandığı basit bir oyundur.”

İngilizlerin kabusu bitmemişti. 1996’da kendi ülkelerinde düzenlenen Avrupa Şampiyonası’nda Wembley’de yine penaltılarla Almanlara kaybettiler. Gascoigne bu kez ağlamadı, onun yerine penaltıyı kaçıran Gareth Southgate’i ağız dolusu Geordie küfrüne boğdu. Son penaltıyı gole çeviren Andy Möller’in gol sonrası İngiliz tribünlerine verdiği poz ise tüm Wembley’i çılgına çevirmeye yetti.

İngilizlerin Almanya kabusu 2001’de aldıkları 5-1’lik galibiyetle sona erdi. Sonrasında ise rekabette bir durulma sürecine girildi. Kura tanrıları iki ezeli rakibi birbirine düşürmez oldu, ta ki bugüne kadar.

Ömer Üründül’ün her maç 26 kere tekrarladığı gibi “futbol enteresan”... Almanya’nın İngiltere’ye karşı bir psikolojik üstünlüğü var ve turnuvada şu ana kadar daha iyi futbol oynayan takım da onlar, ama bu; Alman takımını farklı yapan özellikler, bu sefer aleyhlerine işleyebilir. Ofansif genç, yaratıcı ama tecrübesiz; savunmada aksaklıklar yaşayan takım olmanın cürümünü ödeyecekler mi, göreceğiz…

FUTBOL KAPİTALİZMİN CAN DOSTU MUDUR?

Geçtiğimiz hafta son çeyrek asrın parlak Marksist düşünürlerinden Terry Eagleton, İngiliz gazetesi Guardian için bir futbol yazısı yazdı. Makalenin başlığı “Kapitalizmin Can Dostu Futbol” idi. Yazı, bizim ülkemizde de bazı sol internet sitelerinde Türkçe olarak yayınlandı. Eagleton, makale boyunca çok güzel noktalara değiniyor. Fakat yazının ana temasını aynı zamanda klasik bir “solcu” hastalığı olarak tanımlayabiliriz: “Futbol halkın afyonudur...”

Eagleton diyor ki: “Dünyadaki bütün sağcı düşünce grupları bir araya gelse ve kitleleri siyasetten uzaklaştıracak bir formül düşünse, hepsinin bulduğu sonuç aynı olurdu: Futbol...” Bu yaklaşım kısmen doğrudur, zira benim de sürekli yazdığım gibi futbol, girift siyasi ve ekonomik yapıların yönlendirdiği; sermaye güçleri ve onların güdümündeki medya organları tarafından devamlı maniple edilen ve burjuva siyaset, ekonomi ve ahlak anlayışının biteviye yeniden üretildiği bir alana dönüştürülmüştür. Olimpiyatlardan alelade bir basketbol ligi karşılaşmasına kadar en ufak bir kitlesellikte sermaye grupları devreye girer ve sporu, egemen sınıfın çıkarlarını yansıtan ve yeniden üreten bir mecra haline getirir.

Burada hemfikiriz. Fakat bu durumun bir sebebi de bizlerin bu tahakküme karşı yeterince ses çıkaramaması değil midir? Terry Eagleton’ın yazısını ilk olarak internet aracılığıyla paylaştığımda, Akademisyen Tayfun Gürkaş şöyle güzel bir yorum yapmıştı: “Bir kapitalistten daha kötüsü, baktığı şeyde devrimci bir yan göremeyen solcudur.”

İşte bu söze yüzde yüz katılıyorum. Futbol, biz istesek de istemesek de tüm dünya halklarının delicesine sevdiği bir fenomen. Elimizde bu kadar kitlesel ve etki gücü yüksek bir mecra varken, sırf oyun kapitalistlerin kontrolünde diye onu ve onu sevenleri terk mi edeceğiz? Bu ilerici bir tutum mudur? Bence tamamen sinik ve elitist bir tutumdur. Siyahilerin spor tarihi siyasi mücadele tarihleriyle paralel gelişmiştir, hatta çoğu zaman spor siyahilerin mücadelesine önderlik etmiştir. Bugün Muhammed Ali ve Jackie Robinson isimleri, Martin Luther King’le birlikte anılmaktadır. Tommy Smith ve John Carlos’un 1968 Meksiko City Olimpiyatları ödül töreninde siyah eldivenli yumruklarını havaya kaldırarak selama durmaları ve ABD’deki ırkçılığı dünyanın en büyük sahnesinden eleştirmeleri, olimpiyat tarihinin en önemli anlarından biridir.

Kısacası Eagleton, sinik bir tavırla milyarlarca insanı peşinden sürükleyen bir mecrayı terk etmemizi istemektedir. Oysa tam tersini yapmalıyız. Çünkü spor tarihi, bu tarz mücadelelerin siyasi kazanımlara dönüştüğü onlarca örnekle doludur. Ayrıca halkın benimsediği, sevdiği alanları terk eden kopuk tavrın, mücadelemize hiçbir katkı sağlamadığını hâlâ öğrenemedik mi?..

Sunday, June 20, 2010

Mazlumların ahı ve Şili


BU YAZI İLK OLARAK 20 HAZİRAN 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR.

Son 9 günde 26 tane dünya kupası maçı izledik. 26 çarpı 90 eder 2340 dakika. Söze Devlet Bahçeli gibi matematik hesabıyla başlamak hoş değil ama futboldan başka beni 2340 dakika televizyon karşısında oturtabilecek başka bir şey de yok. Üstelik şu ana kadar izlediğimiz futbolun verdiği tat keçiboynuzundan hallice olmasına rağmen.

Eduardo Galeano’nun atıfta buluna buluna yavanlaştırdığımız ‘futbol dilencisi’ benzetmesine başvurmak istemem ama durumumuz da meydanda. Bir umutla izlemeye koyulduğumuz 26 maçın ancak 4-5 tanesi keyifliydi. Gol oranlarının düşüklüğü bakımından 1990 Dünya Kupası’nı dahi geride bırakan, temposuz mu temposuz, golsüz mü golsüz bir turnuva oluyor şu ana dek.

Mazlumların ahı tuttu

Turnuvanın halini ve Dünya Kupası’nın bu köşede sıkça zikredilen günahlarını düşününce insanın aklına “alma mazlumun ahını çıkar aheste aheste” sözü geliyor. Öyle böyle değil çok ah aldı Dünya Kupası. Gecekondusu yıkılanlar, yerinden edilenler, kentlere sokulmayanlar, iş sahaları yok edilenler… Gecekondu sakinlerinin, işportacıların, inşaat işçilerinin mağduriyetlerinden daha önce de bahsetmiştim. Şimdiyse gündemde balıkçılar var. Financial Times’ın haberine göre Durban’da yaşayan ve avlanan tam 5 bin balıkçı artık iş sahaları olan Durban iskelesine sokulmuyorlar. Sebebi ise tanıdık: on binlerce turistin akın ettiği kentte ‘görüntü kirliliği’ yaratmaları.

“Ülkenin ne kadar güzel olduğunu kanıtlamak için bir parti veriyorlar ama bunun için yoksulları ezip geçtiler. Biz artık bu ülkede yaşamıyor muyuz? Bir sabah iskeleye geldik ve artık burada istenmediğimizi öğrendik. Konsey üyelerinden birinin bana söylediğine göre orada avlanmak için fazla kirliymişiz.” Balıkçı Khalil Adam’ın sözleri vaziyeti özetlemek için yeterli. Hafta boyu Güney Afrika’nın dünya kupasına ev sahipliği yapan bütün kentlerinde protestolar vardı. Barınma hakkı için, iş sahalarından dışlanmalarını protesto etmek için, ödenmeyen maaşlar, yevmiyeler için sokaklara döküldü Güney Afrikalı emekçiler.

13 Haziran itibariyle de aralarında akademisyenler, entelektüeller ve aktivistlerin de bulunduğu bir grup insanın öncülüğünde tarihin ilk Dünya Yoksullar Futbol Kupası’nın startını verdiler. Cape Town’da dünya kupası mağdurlarının ve uluslararası destekçilerinin katılımıyla başlayan turnuvanın şampiyona için ülkeye gelen turistlere bir de mesajı var: “Dünyanın her yerinden ülkemize gelen dostlar! Futbolun gerçek ruhunu anlamak için FIFA’nın zenginler için belirlediği sınırların dışına çıkın ve Delft’teki(sürgün edilen kent yoksullarının yaşadığı teneke kent) Dünya Yoksullar Futbol Kupası’na katılın. FIFA ve Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Dünya Kupası bahanesiyle evsiz bıraktığı, dışladığı, kupa süresince kentlere sokmamak için her şeyi yaptığı kent yoksullarına yaşatılan zulmün karşısında yer alın!”

“And Dağları’ndan, Sierralar’dan”

Görüldüğü üzere benim tuttuğum takımın eylemleri tüm hızı ve renkliliğiyle devam ediyor. Buna karşılık FIFA’nın partisi için aynı şeyleri söylemek mümkün değil. 9 gündür futbol namına bir şey göremediğimiz için vuvuzela aşağı vuvuzela yukarı söyleniyoruz. Peki hiç mi güzel bir şey yoktu yeşil sahalarda? Vardı elbette ve o güzelliklerin arasından bir takım sıyrıldı: Şili.

Arjantinli futbol dahisi Marcelo Bielsa’nın kendisiyle özdeşleşen 3-3-1-3 taktiği 2002 Dünya Kupası’nda Arjantin için pek de iyi sonuçlar doğurmamıştı. Fakat Bielsa Şili’yle aradığı kadroyu bulmuşa benziyor. Elemelerdeki performansıyla dikkat çeken Şili, turnuvaya da lezzetli bir futbolla adım attı. Tek santrforla oynayan Honduras’a karşı 3 stoper kullanmayı gereksiz bulan Arjantinli teknik adam klasik sistemini bozarak savunma hattını 2 stoper ve ön libero Carmona’yla kurdu. Kağıt üzerinde bek gibi sahaya çıkan Vidal ve Isla ise maçın yüzde 80’ini rakip alanda geçirdiler. Hücum hattındaysa oyun kurucu olarak Matias Fernandez önünde Valdivia, Alexis Sanchez ve Beausejour’u izledik. Bu dörtlü maç boyu hareket halindeydi ve devamlı yer değiştirdiler. 60.dakikadan sonra Honduras’ın santrforları ikilemesinden sonraysa Bielsa, Jara’yı oyuna alarak klasik 3’lü savunmasına geri dönüş yaptı. Değişen bir şey yoktu, Bielsa’nın öğrencileri şiir gibi futbol oynamaya devam ettiler.

Şili bu karşılamayı sadece 1-0 kazandı ama maçın hakkı 4’tü, 5’ti. Elbette Honduras zayıf bir rakip ve Şili’nin asıl gücünü İsviçre karşısında göreceğiz fakat şurası kesin ki turnuvanın taktiksel açıdan en heyecan veren takımı Salvador Allende, Victor Jara ve Pablo Neruda’nın ülkesi Şili. Sadece bu farklı ve zevk veren taktiğin uygulanışını izlemek için bile desteği hak ediyorlar.

Saturday, June 12, 2010

Büyüdük ve dünya kupalarını sevmek zorlaştı


BU YAZI İLK OLARAK 13 HAZİRAN 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR.

Ufakken her şey daha güzeldi. Futbol dahil.

İlk izlediğim dünya kupası 1994 Amerika’ydı. Sıkıcıydı diyorlar, ben öyle hatırlamıyorum. Hagi’nin Romanya’sı, Stoichkov’un Bulgaristan’ı, Brolinli, Dahlinli, Kenneth Anderssonlu İsveç, çeyrek finalde Brezilya’ya kaybetse de Hollanda, penaltıyı kaçırsa da Roberto Baggio… Sıkıcı değildi, en azından bana hiç öyle gelmemişti. Ufaktım belki de ondan.

Küçüktüm ve 1994’de emperyalist Belçika’nın Ruanda halkının içine ince ince işlediği nefretin doğurduğu katliamlardan habersizdim. Yugoslavya benim için Kızılyıldız, Partizan ve Hajduk Split’in ülkesiydi. Tito’nun “kristal bir küre” haline getirdiği Yugoslavya’daki kanlı parçalanma beni ilgilendirmiyordu. Çeyrek finalde Brezilya’nın Hollanda’yı 3-2 yendiği maça ev sahipliği yapan Dallas’ta dünya kupası yüzünden 3000 kent yoksulunun yerinden edildiğini, evsiz bırakıldığını da bilmiyordum.

Şimdi Eduardo Galeano hatırlattı. İsmine kurban olduğum Formula 1 pilotu Ayrton Senna da 1994’te ölmüş. Ondan haberim vardı, Spor&Spor dergisini hiç kaçırmazdım 8 yaşındayken.

8 yaşımın başucu kitabı Vala Somalı’nın Teknik ve Taktik Yönleriyle Futbol ve Tarihi adlı eseriydi. Elimden düşürmeden tekrar ve tekrar okurdum. Sayesinde ezber ettim geçmiş dünya kupalarını. Benim için dünyanın en önemli kitabıydı.

Ufaktım ve daha kalın kitapların varlığı, sistemin kötülüğü, insanların korkaklığı beni ilgilendirmiyordu. Farkında bile değildim. Aklım ermiyordu. 1954’ün Macaristan’ı, 74’ün Hollanda’sı ve 94’ün Romanya’sından daha önemli bir tek Galatasaray vardı. Ha bu arada kupa süresince Reinhard Saftig değişikliğinin Galatasaray açısından bir felaket demek olduğunun da bilincinde değildim. Bu eksikliği de ufaklığıma bağlayabiliriz elbette.

Yanımız amele sınıfı tüm kara parçalarında, Afrika dahil

Oysa artık büyüdüm. Bana sorsanız aklım öyle çok şeye eriyor ki. Ukalalıkta üstüme yok ve artık dünya kupalarını sevmekte zorlanıyorum. Dünya kupası için yapılanları gördükçe midem bulanıyor. Henüz 3 gün önce Cape Town’da 5 ailenin evi daha yıkıldı. Durban’da hükümete bağlı silahlı milisler gecekonducuları acımasızca döverek evlerinden çıkardılar ve kupa süresince ortalarda görünmemeleri için tembihlediler. Dünya Kupası için yerinden edilen ve teneke kentlerde yaşamaya zorlanan insanların sayısı on binleri aştı Güney Afrika’da.

Fakat ülkede dünya kupası uğruna gerçekleştirilen hukuksuzluklara karşı eli kolu bağlı beklemeyi reddeden gruplar var. Cape Town’ın da dâhil olduğu Western Cape’de örgütlenen Abahlali hareketi dünya kupasının başlamasıyla birlikte yoksulların “kent hakkı” adına eylemlere başladı. Güney Afrikalı otoritelerin ülkeyi güzel, sorunsuz ve sermaye için cazip göstermek adına evsizleri, gecekondu sakinlerini, yoksulları, emekçileri görmezden gelmesine inat onlar eylemleriyle “biz buradayız” diyecekler.

Ülkenin spor bakanı Danny Jordaan’ın turnuva öncesi söylediği bir söz vardı: “Tüm dünya biz Güney Afrikalılar’ın birinci sınıf olduğunu görecek.” Haklı, Güney Afrika Cumhuriyeti birinci sınıf bir zulüm ülkesi. Apartheid’ı sona erdiren, ülkede büyük umutlar yeşerten Nelson Mandela ve onun 16 yıldır iktidarda olan partisi ANC, sol kimliğini Washington güdümlü yapısal uyum programlarına ve neo-liberal politikalara terk ettiğinden beri Güney Afrika artık renkleri değil sınıfları yüzünden ayrımcılığa maruz kalan insanların ülkesi.

Dostlar, tanıdıklar, okurlar soruyor, favorin kim, hangi takımı tutuyorsun diye. Cevap vereyim, dünya kupası bahanesiyle evinden edilen, teneke kentlere sürgün edilen, kentlere sokulmayan Güney Afrikalı yoksulları tutuyorum. Cape Town’da, Johannesburg’da, Durban’da yüreğim onlarla atacak ve en çok onların eylemlerini takip edeceğim.

Kusura bakmayın, güler yüzlü bir dünya kupası yazısı yazamadım. Fakat safımız belli, anamız da yanımız da amele sınıfıdır ve düşmanlarımız bu denli pervasızken safları bir kat daha sıklaştırmalıyız, bütün kara parçalarında Afrika dâhil.

İrfan Aktan ve Ali Aslanbay

Yetmez ama hapis cezasına çarptırılan İrfan Aktan ve vefat eden Bandista üyesi Ali Aslanbay için de bir şeyler söylemeliyim.

Okan Yüksel’in kendime şiar edindiğim bir sözü var: “İki tip gazeteci vardır. Palto tutanlar ve kafa tutanlar. Ben kafa tutanlardanım.” İrfan Aktan da kafa tutan gazetecilerden ve bunun bedelini aldığı hapis cezasıyla ödüyor. Öyle adaletsiz bir memleket ki burası birkaç sene içinde hapse girmezsem henüz yeniyetme olduğum mesleğimde kötü olduğumu, kaypak olduğumu, kafa tutan değil palto tutan gazetecilerden olduğumu düşünmeye başlayacağım. İrfan Aktan elbette yalnız değildir ve cezasına sebep olan cümlelerinin altına hiç okumadan dahi imzamı atabilirim. Lanet olsun bu ülkenin TMY’sine, 301’ine…

Ve Ali Aslanbay…”En güzelimizdi” diyor Bandista üyeleri onun için. Bandista benim için bu ülkedeki en güzel şeylerden biri, 21.yüzyılın devrim türkülerini çatır çatır, kimseye eyvallah demeden söylüyorlar, söyletiyorlar. Birebir tanımıyordum Ali Aslanbay’ı ama böylesi bir grubun “en güzeli” olmak ne güzeldir ve ölümü ne büyük kayıptır bizler için.

Başımız sağ olsun, Bandista’nın da dediği gibi “yürüyüşe devam, daima daima daima!”