Saturday, June 12, 2010

Büyüdük ve dünya kupalarını sevmek zorlaştı


BU YAZI İLK OLARAK 13 HAZİRAN 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR.

Ufakken her şey daha güzeldi. Futbol dahil.

İlk izlediğim dünya kupası 1994 Amerika’ydı. Sıkıcıydı diyorlar, ben öyle hatırlamıyorum. Hagi’nin Romanya’sı, Stoichkov’un Bulgaristan’ı, Brolinli, Dahlinli, Kenneth Anderssonlu İsveç, çeyrek finalde Brezilya’ya kaybetse de Hollanda, penaltıyı kaçırsa da Roberto Baggio… Sıkıcı değildi, en azından bana hiç öyle gelmemişti. Ufaktım belki de ondan.

Küçüktüm ve 1994’de emperyalist Belçika’nın Ruanda halkının içine ince ince işlediği nefretin doğurduğu katliamlardan habersizdim. Yugoslavya benim için Kızılyıldız, Partizan ve Hajduk Split’in ülkesiydi. Tito’nun “kristal bir küre” haline getirdiği Yugoslavya’daki kanlı parçalanma beni ilgilendirmiyordu. Çeyrek finalde Brezilya’nın Hollanda’yı 3-2 yendiği maça ev sahipliği yapan Dallas’ta dünya kupası yüzünden 3000 kent yoksulunun yerinden edildiğini, evsiz bırakıldığını da bilmiyordum.

Şimdi Eduardo Galeano hatırlattı. İsmine kurban olduğum Formula 1 pilotu Ayrton Senna da 1994’te ölmüş. Ondan haberim vardı, Spor&Spor dergisini hiç kaçırmazdım 8 yaşındayken.

8 yaşımın başucu kitabı Vala Somalı’nın Teknik ve Taktik Yönleriyle Futbol ve Tarihi adlı eseriydi. Elimden düşürmeden tekrar ve tekrar okurdum. Sayesinde ezber ettim geçmiş dünya kupalarını. Benim için dünyanın en önemli kitabıydı.

Ufaktım ve daha kalın kitapların varlığı, sistemin kötülüğü, insanların korkaklığı beni ilgilendirmiyordu. Farkında bile değildim. Aklım ermiyordu. 1954’ün Macaristan’ı, 74’ün Hollanda’sı ve 94’ün Romanya’sından daha önemli bir tek Galatasaray vardı. Ha bu arada kupa süresince Reinhard Saftig değişikliğinin Galatasaray açısından bir felaket demek olduğunun da bilincinde değildim. Bu eksikliği de ufaklığıma bağlayabiliriz elbette.

Yanımız amele sınıfı tüm kara parçalarında, Afrika dahil

Oysa artık büyüdüm. Bana sorsanız aklım öyle çok şeye eriyor ki. Ukalalıkta üstüme yok ve artık dünya kupalarını sevmekte zorlanıyorum. Dünya kupası için yapılanları gördükçe midem bulanıyor. Henüz 3 gün önce Cape Town’da 5 ailenin evi daha yıkıldı. Durban’da hükümete bağlı silahlı milisler gecekonducuları acımasızca döverek evlerinden çıkardılar ve kupa süresince ortalarda görünmemeleri için tembihlediler. Dünya Kupası için yerinden edilen ve teneke kentlerde yaşamaya zorlanan insanların sayısı on binleri aştı Güney Afrika’da.

Fakat ülkede dünya kupası uğruna gerçekleştirilen hukuksuzluklara karşı eli kolu bağlı beklemeyi reddeden gruplar var. Cape Town’ın da dâhil olduğu Western Cape’de örgütlenen Abahlali hareketi dünya kupasının başlamasıyla birlikte yoksulların “kent hakkı” adına eylemlere başladı. Güney Afrikalı otoritelerin ülkeyi güzel, sorunsuz ve sermaye için cazip göstermek adına evsizleri, gecekondu sakinlerini, yoksulları, emekçileri görmezden gelmesine inat onlar eylemleriyle “biz buradayız” diyecekler.

Ülkenin spor bakanı Danny Jordaan’ın turnuva öncesi söylediği bir söz vardı: “Tüm dünya biz Güney Afrikalılar’ın birinci sınıf olduğunu görecek.” Haklı, Güney Afrika Cumhuriyeti birinci sınıf bir zulüm ülkesi. Apartheid’ı sona erdiren, ülkede büyük umutlar yeşerten Nelson Mandela ve onun 16 yıldır iktidarda olan partisi ANC, sol kimliğini Washington güdümlü yapısal uyum programlarına ve neo-liberal politikalara terk ettiğinden beri Güney Afrika artık renkleri değil sınıfları yüzünden ayrımcılığa maruz kalan insanların ülkesi.

Dostlar, tanıdıklar, okurlar soruyor, favorin kim, hangi takımı tutuyorsun diye. Cevap vereyim, dünya kupası bahanesiyle evinden edilen, teneke kentlere sürgün edilen, kentlere sokulmayan Güney Afrikalı yoksulları tutuyorum. Cape Town’da, Johannesburg’da, Durban’da yüreğim onlarla atacak ve en çok onların eylemlerini takip edeceğim.

Kusura bakmayın, güler yüzlü bir dünya kupası yazısı yazamadım. Fakat safımız belli, anamız da yanımız da amele sınıfıdır ve düşmanlarımız bu denli pervasızken safları bir kat daha sıklaştırmalıyız, bütün kara parçalarında Afrika dâhil.

İrfan Aktan ve Ali Aslanbay

Yetmez ama hapis cezasına çarptırılan İrfan Aktan ve vefat eden Bandista üyesi Ali Aslanbay için de bir şeyler söylemeliyim.

Okan Yüksel’in kendime şiar edindiğim bir sözü var: “İki tip gazeteci vardır. Palto tutanlar ve kafa tutanlar. Ben kafa tutanlardanım.” İrfan Aktan da kafa tutan gazetecilerden ve bunun bedelini aldığı hapis cezasıyla ödüyor. Öyle adaletsiz bir memleket ki burası birkaç sene içinde hapse girmezsem henüz yeniyetme olduğum mesleğimde kötü olduğumu, kaypak olduğumu, kafa tutan değil palto tutan gazetecilerden olduğumu düşünmeye başlayacağım. İrfan Aktan elbette yalnız değildir ve cezasına sebep olan cümlelerinin altına hiç okumadan dahi imzamı atabilirim. Lanet olsun bu ülkenin TMY’sine, 301’ine…

Ve Ali Aslanbay…”En güzelimizdi” diyor Bandista üyeleri onun için. Bandista benim için bu ülkedeki en güzel şeylerden biri, 21.yüzyılın devrim türkülerini çatır çatır, kimseye eyvallah demeden söylüyorlar, söyletiyorlar. Birebir tanımıyordum Ali Aslanbay’ı ama böylesi bir grubun “en güzeli” olmak ne güzeldir ve ölümü ne büyük kayıptır bizler için.

Başımız sağ olsun, Bandista’nın da dediği gibi “yürüyüşe devam, daima daima daima!”

Sunday, June 6, 2010

‘Bir başka 1966!’


BU YAZI İLK OLARAK 6 HAZİRAN 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR.

1966’da İngiltere’de düzenlenen 8. Dünya Kupası, televizyonlardan naklen yayınlanan ilk şampiyonaydı. Bu özelliğiyle bir milat teşkil eden turnuvadan geriye, tükenmeyen tartışmalar, unutulmayan enstantaneler, renkli figürler kaldı.

4-2’lik İngiltere-Batı Almanya finalinde İngiliz Geoff Hurst’ün gol olarak kayıtlara geçen ama çizgiyi geçip geçmediği halen tartışılan şutu… Portekizli Eusebio’nun muazzam performansı ve kaydettiği 9 gol… Turnuva öncesi çalınan Jules Rimet Kupası’nı bulduktan sonra tüm İngiltere’nin sevgilisi haline gelen Pickles adlı köpek… İlk örneklerine 1938’te Karl Rappan’ın verrou taktiğinde, sonrasında Boris Arkadiev ekolündeki Sovyet takımlarında ve nihayet İtalyanların katenaçyo sisteminde rastladığımız libero pozisyonunun 20 yıl sürecek egemenliğinin başlangıcı…
Ve belki de hepsinden daha etkileyici bir hikaye: Hakkında hiçbir şey bilinmeyen Kuzey Kore’nin, dünya devi İtalya’yı yenerek çeyrek finale yükselmesi…

CHOLLİMA HAREKETİ YEŞİL SAHALARDA

Dünyanın geri kalanı için günümüzde dahi bir muamma olmaya devam eden Kuzey Kore, 1966’da Batı dünyası için uzaydan gelmiş bir düşmandan farksızdı. Ülkenin başkenti Pyongyang’ın Amerikan bombalarıyla yerle bir edilişinin üzerinden sadece 16 yıl geçtikten sonra, Kim Ill-Sung’un kalkınma atılımı Chollima Hareketi’nin öncülüğünde ayağa kalkmaya çalışan ulusun dışa kapalı ideolojisinde belki de dünyanın geri kalanıyla iletişim kurmasına olanak sağlayan tek araç futboldu.

Sovyet ülkeleri için spor, rejimin propaganda araçlarından biriydi. Bu sebeple devlet her zaman için sporu desteklemiş ve teşvik etmiştir. Kuzey Kore’nin dışa kapalılığı ve kaynaklarının kıtlığı ise sporun bu işlevini önemsiz kılmış ve neticesinde spor, devlet tarafından desteklenmeyen bir faaliyet olarak kalmıştı. Ülke, 1966’da Dünya Kupası’na katılma hakkını elde ettiğinde sporcuların çoğunluğu ordu üyesiydi. Hatta Dünya Kupası’na katılmak için Asya/Okyanusya finalinde karşılaştıkları Avustralya takımından Geoff Sleight, teknik olarak çok üstün olmalarına rağmen Kore’ye kaybetme sebeplerini “Bizden çok daha sert ve hızlılardı. Adamlar ordu mensubu, nasıl baş edebilirdik ki?” diyerek açıklayacaktı.

Kuzey Koreliler sert ordu geleneğinden gelmenin avantajıyla müthiş bir kondisyona ve disipline sahiptiler. Hız, çeviklik gibi fiziksel özellikleri üst seviyedeydi. Takım oyununu sahaya yansıtmayı da çok iyi beceriyorlardı. Kendilerini, çalışkanlığı ve azmi yücelten devlet politikası Chollima’nın futbol sahalarındaki temsilcileri olarak görüyorlardı. SSCB, Şili ve İtalya ile aynı gruba düşen takım, maçlarını bir işçi kenti olan Middlesbrough’da oynayacaktı. ‘The Game of Their Lives’ belgeselinde Daniel Gordon’un açıkladığı üzere, Middlesbroughlular, Kuzey Koreli futbolcuları bağırlarına bastılar; çünkü tıpkı kendileri gibi onlar da zayıf, hor görülen, küçümsenen taraftı. Bunun yanında Kuzey Kore’nin atak, enerjik futbolu ve oyuncularının sergilediği alçakgönüllü, güler yüzlü tavırlar, kenti bir anda Kuzey Kore sevdalısı yapmıştı.

KUZEY KORE MUCİZESİ

İlk maçlarını güçlü SSCB’ye karşı oynayıp 3-0 kaybettiler. İkinci maç Şili’yleydi. Son dakikalara 1-0 geride giren Kore, taraftarın da büyük desteğiyle ‘88’de eşitliği yakaladı ve çeyrek final için umutlarını korudu. Son maç, kadrosunda Mazzola, Facchetti, Rivera gibi yıldızları bulunduran dünya futbolunun lokomotiflerinden İtalya ile oynanacaktı. Haklı olarak kimse Kuzey Kore’ye şans vermiyordu. Fakat işçiler ve ordu mensuplarından oluşan amatör kadrosuyla Kuzey Kore, 19 Temmuz 1966’da sahaya çıktı ve bir dişçi olan Pak Doo Ik’in golüyle gök mavilileri yenmeyi başardı. Sonuç tüm dünya için bir şoktu. İtalya’nın yıldızları büyük protestolar eşliğinde evlerine dönerken, bu tarihten sonra milli takımın alacağı her şok mağlubiyet “Un altro 1966”, yani “Bir başka 1966” olarak medyada yer bulacaktı.

Kuzey Kore, çeyrek finalde dönemin Pele ile birlikte en iyi oyuncusu olarak kabul edilen Eusebio’lu Portekiz’le karşılaştı. İlk 25 dakikada art arda 3 gol bulan Koreliler tüm dünyayı yeni bir şoka hazırlarken, Eusebio’nun farklı planları vardı. 32 dakikada 4 gol attı “Panter” ve Portekiz, maçı 5-3 kazanarak yarı finale yükseldi. “Eusebio çok hızlıydı, çok güçlüydü, çok akıllıydı ve ben onun şutlarını kurtaracak kadar iyi bir kaleci değildim.” Kuzey Kore kalecisi Lee Chang Myung, halkına özgü alçakgönüllülükle gerçekleri böyle ifade etmişti. Kuzey Koreli futbolcular, ülkelerine büyük bir gururla döndüler. Gerçi futbolculardan bazılarının Portekiz maçı öncesi hayat kadınlarıyla birlikte olduğu gerekçesiyle idam edildiği, Güney Kore’ye ait medya organları tarafından iddia edildi ama Kuzey Koreliler bu iddiaları hiçbir zaman kabul etmedi.

KUZEY KORE 2010

Tarihi turnuvadan 44 yıl sonra, Kuzey Kore yeniden futbolla dünya arenasında. Takım, tıpkı 1966’da olduğu gibi şampiyonanın en zayıf ekibi olarak gösteriliyor. Gruptaki rakipleri kuvvetli: Brezilya, Portekiz ve Fildişi Sahili. Kabul edelim ki Kuzey Kore’nin 1966’yı tekrar etme ihtimali yok denecek kadar az, ama yine de kuvvetli olduğu taraflar var. Takım 6 aydır bir ordu disipliniyle turnuvaya hazırlanıyor ve fiziksel olarak üst seviyedeler. Kuzey Kore’nin en önemli ismi, Japonya’nın Kawasaki Frontale takımında oynayan Jong Tae-Sae. Takım, 1966’daki sürprizi tekrarlayacaksa bu yolda ‘Halkın Rooney’si’ lakaplı Jong Tae-Sae’ye büyük iş düşecek.

Kısacası, Kuzey Kore cephesinde değişen pek bir şey yok. Takım ruhu, disiplin, hız ve çeviklik en önemli artıları. Tabii bir de Kuzey Kore’ye has bilinmezlik… İtalyanların deyimiyle “Bir başka 1966” yaşanır mı? Zor ama unutmayalım ki, 1966’dan önce de otoriteler bu soruya böyle cevap veriyordu.

1966 takımından Lim Zoong Sun, turnuvadan sonra “Futbolun barış için önemli bir araç olduğunu öğrendik” demişti. Şu sıralar Güney Kore ve Kuzey Kore’nin arası yine gergin. Böylesi bir ortamda Güney Kore kaptanı Park Ji Sung’un, şu sözleri bir kat daha önem kazanıyor: “Umarım Dünya Kupası sayesinde Kuzey Korelileri daha yakından tanıma fırsatı buluruz.”

Saturday, May 29, 2010

İskandinavya'da Mezopotamya derbisi




BU YAZI 30.05.2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR.

Bugün İsveç’in Vasteras kentinde Süryaniler’in takımı Syrianska Kerburan sahasında Kürtler’in Dalkurd Spor’unu ağırlayacak. Tam bir Mezopotamya derbisi. İsveç sporunda Süryani takımlarını görmeye alışığız ama Dalkurd’un son yıllardaki çıkışı Kürtlerin de ülke sporunda yavaş yavaş seslerini duyurmaya başladıklarının bir kanıtı.

Süryaniler, Anadolu’nun doğusunu kan gölüne çeviren 1914-15 olaylarının unutulmuş halkıdır. Birinci Dünya Savaşı’nı izleyen dönemde katliamlara maruz kalan halkın önemli bir kesimi, Seyfo’nun(Süryanice kılıç) zulmünden kurtulabilmek için memleketi terk etmek zorunda kalmıştı. Birçok Süryani bu dönemde Avrupa’nın çeşitli ülkelerine dağıldı. Avrupa’da sosyal demokrasinin yükseldiği ve refah toplumlarının tavan yaptığı 1960-80 arası ise Süryanilerin Anadolu’yu neredeyse tamamen terk ederek bu ülkelere göçtüğü ikinci bir dönem olarak göze çarpmaktadır. Aynı süreçte ülkeyi terk etmek zorunda kalan tek topluluk Süryaniler değildi. Politik baskılar ve ekonomik zorluklar Kürtleri de vatanlarını terk etmeye zorlamıştı. Böylece 80’lere gelindiğinde siyasi altyapısı kuvvetli önemli bir Kürt ve Süryani nüfus başta İsveç olmak üzere çeşitli Avrupa ülkelerinde yaşamaya başladı.

Dalkurd, Mardin/Nusaybin’in Girmeli köyünden İsveç’e göçen eski Girmeli muhtarı Ramazan Kızıl’ın çabalarıyla kurulmuş ve nüvesini Kürt gençlerinin oluşturduğu bir spor kulübü. Takımın kadrosunda Mardin kökenli 7 oyuncu bulunuyor, bir nevi Mardinspor İsveç şubesi de diyebiliriz. İsmini yaşadıkları şehir Dalarna’yla etnik kökenlerinden alan kulüp birçok kategoride faaliyet gösteren 12 takıma sahip. Kızıl’ın açıklamalarına göre yaklaşık 250 Kürt genci organizasyon bünyesinde terk döküyor. Sarı-kırmızı-yeşil renkleri taşıyan futbol takımı ülkedeki Kürt nüfusun ekonomik katkılarıyla ayakta duruyor. Takımın en büyük amacı bir gün Allsvenskan(Bizdeki Süper Lig)’a yükselmek ve sonrasında da Avrupa kupalarına katılmak. Düşünsenize Türkiye’den bir takımla eşleştiklerini…

2004 yılında kurulan Dalkurd Spor 5 sene boyunca İsveç alt liglerinde fırtınalar estirdikten sonra geçtiğimiz sezon başında bizdeki 3.lige tekabül eden İsveç Birinci Ligi’ne adım atmıştı. 5 sene boyunca sadece 3 mağlubiyet alan, gol rekorları kırarak şampiyonluklar yaşayan Dalkurd’un işi bu sezon biraz daha zor. Rakip Syrianska Kerburan ise özellikle iç sahada çok etkili bir takım. Sezon başından bu yana sahasında oynadığı 3 maçı da kazanan ve toplamda 10 gol bulan Süryani ekibi kâğıt üzerinde maçın favorisi.

Mehmed Uzun, kendisiyle yapılan bir söyleşide sürgünün insanı yok eden bir mezarlık olduğundan dem vurmuş, sürgündeki insanların entelektüel ve kültürel olarak kaybolma tehlikesiyle yaşadıklarını belirtmişti. Futbol da kültürel bir araç ve hiç kuşku yok ki Dalkurd gibi öz kaynaklarına, kökenlerine ve simgelerine büyük önem veren kulüpler salt sürgündeki bir kültürün kaybolmaması adına verdikleri çabayla dahi takdir edilesi oluşumlardır.

Derbinin sonucu ne olur bilinmez ama dileğim o ki kazanan Mezopotamya’nın, Anadolu’nun güneşi olsun ve İsveç’te Kürtler’in adını biraz da futbolla duyalım. Üstelik bunu, kendisini enternasyonalist olarak adlandıran bir kulübün yapması da ayrı bir hoşluk olacaktır.

Diyarbakırspor’un, Diskispor’un küme düştüğü, Mardinspor’un tat vermediği bir sezonun ardından Türkiyeli futbolseverlere ama özellikle de Kürtlere ve Mardinlilere Dalkurd Spor’u daha yakından takip etmelerini öneririm. Kulübün de bulunduğu Birinci Norra Ligi yaz ayları boyunca devam edecek.

Sunday, May 23, 2010

Bursa'nın şampiyonluğunu nasıl yorumlamalı?

BU YAZI İLK OLARAK 23 MAYIS 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR.

Değişik bir şey oldu geçen hafta. Türkiye gibi bir monotonluklar cennetinde değişiklik çölde vaha olsa da, bu olay; önemini, değerini, medya diliyle konuşacak olursak, reytingini bir gün içinde yitirdi. En azından bu memleketin asıl derdinin ne olduğunu bilenler, Bursa’nın şampiyonluğunu hemencecik unuttu. Son 6 ay içinde 3. kez maden işçilerimizi katleden düzen, tekdüze yıkıcılığını bir kez daha hatırlattı bize. Futbolda yaşanan anlık bir ihtilalin sarhoşluğundan çabuk uyandık.

30 işçimizi yüreklere gömmüşken ve sendikalar yüzsüz yüzsüz “Grevin koşulları yok” diyerek 26 Mayıs genel grevinden su koyverirken, futbol konuşmak içimden gelmiyor. İçimden gelmiyor ya, bu ülkede bazı şeylerin gerçekten değişmesi için “değişiyoruz, gelişiyoruz” nutukları çekenleri de gerçeklere davet etmek, elzem bir görev değil midir; hele ki bu “değişiyoruz” hikayelerini dinlerken, ayakta düzüldüğümüz aşikarken?..

Bu hafta Star gazetesinden Mehmet Altan, Türkiye’nin değiştiğini ve bu değişim sayesinde Bursaspor’un şampiyon olabildiğini iddia etti. Ona göre bu aynı zamanda tüm ülke sathında süregelen bir trend olan; yoksulun zengini, Anadolu’nun Saray’ı, siyah Türkün beyaz Türkü devirmesinin ve ülkede yaşanan siyasal gelişmelerin bir göstergesiydi. Taraf gazetesinden değerli bir akademisyen yazarımız ise (iddialarını sanal ortamda dile getirdiği için adını vererek saygısızlık yapmak istemiyorum), ülkede yaşanan değişimlerin Anadolu burjuvazisini ekonomik olarak güçlendirdiğini söyledi ve bu sebepten artık sadece “güç ve para” ile şampiyon olunamayacağını iddia ederek ekledi: “Trabzon’un ‘70’lerdeki çıkışı sürekli değildi, oysa ben Bursa’nın sürekli olacağını iddia ediyorum, çünkü sermaye tabanı buralara kayıyor.”

BURSA’NIN SIRRI

İddiadaki çelişkilerin farkına siz de varmışsınızdır. Yazarımız önce bu sonucun giderek güçlenen Anadolu burjuvazisinin bir zaferi olduğunu söylüyor, sonra da güç ve paranın artık şampiyonluğa yetmediğini... Eğer Bursa’nın başarısındaki anahtar, iddia edildiği gibi kentin ve dolayısıyla kulübün mali olarak güçlenmesi ise “Para ve güç artık başarıya yetmiyor” argümanı kendi kendisini tekzip ediyor demektir. İkinci olarak, Trabzon’un ‘70’lerdeki çıkışı “güçlü ve sürekli” bir çıkış değilse, bu takım nasıl 6 lig şampiyonluğu, 8 Türkiye Kupası kazandı ve nasıl oluyor da hâlâ ekonomik ederi ve bütçesi diğer Anadolu kulüplerinin kat kat üzerinde? Trabzonspor’un 1984’ten beri lig şampiyonu olmadığı gerçeği bunu açıklamaya yetmez. Kulübün son 25 yılda kazandığı 9 kupayı hangi Anadolu takımı kazanabildi?

Kaldı ki yazarımızın da çok iyi bildiği gibi, Bursa şehrinin ekonomik olarak güçlülüğü yeni bir olgu değil. Bursaspor Kulübü’nün bütçesi de son dönemlerde yaşandığı iddia edilen bir değişimle aniden yükselmiş falan değildir. Tam aksine; Bursaspor, tıpkı Trabzonspor’un ‘70’lerde gerçekleştirdiği çıkış gibi öz kaynakları, akıllı-hesaplı transfer politikası ve futbolu/kulübünü seven geniş taraftar kitlesi sayesinde başarılı olabilmiştir.

Bu başarının Trabzonspor’unki kadar uzun soluklu olabilmesi ise çok zor gözüküyor. Çünkü ‘70’lerde “küçük” kulüplerle “büyük” kulüpler arasındaki ekonomik uçurum bu kadar büyük değildi, dolayısıyla daha kıt kaynaklara sahip takımlar zirveyi daha ciddi ve sürekli bir şekilde zorlayabiliyordu. Bu bütün dünyada böyle ve ülkemizde de Trabzon tek örnek değil. Eskişehirspor hiç şampiyon olamadı belki ama 1968 ila 75 arası ligin zirvesinden hiç inmedi de. Bugün bu istikrarı gösterebilen bir “Anadolu Kaplanı” görebilmiş değiliz. Dolayısıyla Bursaspor’un şu anda
Kayserispor/Ankaragücü/Gençlerbirliği gibi takımlarla eşdeğer seviyede olan ekonomik imkanları mucizevi bir şekilde yükselmezse (süreklilik arz eden bir şekilde), bu başarının Trabzonspor’unki kadar kalıcı olması mümkün gözükmüyor. Çünkü yukarıda söylediğim gibi, onlar da esasında Trabzon modeliyle başarılı oldu. Trabzon’dan tek artıları, kentin halihazırda zengin bir sanayi şehri olması. E bu da iddia sahibinin çok iyi bilmesi gerektiği gibi, son dönemde gerçekleşen bir değişimin eseri değil.

Mehmet Altan’a gelince; Altan, o pek sevdiği “Türkiye’deki değişim” türküsünün ana temasının, yoksulun zengini devirmesi olmadığını pekâlâ biliyor olmalı. Türkiye’de bir değişim yaşanıyor, evet. Bu değişim, devlet iktidarına demokratik yöntemlerle -öyle ya da böyle- 60 yıldır sahip olanların çok daha aklı başında ve sistematik hareket ederek devlet aygıtını da tamamen ellerine geçirmesi sürecinden ibarettir. Siyah Türkün, ezilenin, yoksulun, Kürdün vs. statükoya karşı konumu ufak bir yatay değişim göstermişse de güçlenmemiştir. Dolayısıyla Mehmet Altan’ın iddia ettiği gibi “yoksul” Bursa’nın şampiyonluğu, ülkedeki siyasal gelişmelerin sportif bir göstergesi değildir. Zira, ülkede ekonomik ve siyasal olarak ezilenlerin durumundaki tek değişiklik olumsuz yöndedir.

Sonuç olarak; Bursa’nın şampiyonluğu her ne kadar bizleri çok memnun etse de, ne kadar kalıcı olacağı ve Anadolu takımlarının önünü ne derece açacağı şüphelidir. Zira, oligarşi (GS-FB-BJK) tüm azametiyle olduğu yerde durmaktadır; tıpkı Türkiye Cumhuriyeti’nde olduğu gibi... Pek çok liberalimizin yaptığı üzere kapitalist gruplar arasındaki güç değişikliğini esaslı bir değişim olarak yorumlamak, kelimenin tam anlamıyla dezenformasyon üretmektir. Patron eskiden de sermayeydi; güç ve hegemonya araçları eskiden de onun tekelindeydi, şimdi de öyle. Değişen tek şey, Goliath’ın adı. Türk futbolundaysa böyle bir değişimin dahi yaşandığını söyleyemeyiz. Davut harika bir maç çıkardı, o kadar.

Saturday, May 15, 2010

St.Pauli'yi soylulaştırmayın!

BU YAZI İLK OLARAK 16 MAYIS 2010 TARİHİNDE EVRENSEL GAZETESİ'NDE YAYINLANMIŞTIR.

Almanya’nın ‘kült’ futbol kulübü FC St.Pauli, 8 yıl aradan sonra yeniden Bundesliga’da. Kulüp, 100.yılını pek çok açıdan yan yana durmaya alışık olmadığı ‘kurtlarla’ beraber geçirecek. Bundan 30 yıl önce adı sanı bilinmeyen takım, ‘sol’ hassasiyetleriyle bilinen taraftar kitlesinin omzunda Almanya’nın en popüler kulüplerinden biri haline geldi. Kuşkusuz bu taraftar grubunun oluşmasında Hamburg’un renkli işçi mahallesi St.Pauli’nin oynadığı rol büyük. Peki bu mahallenin karakteristiği bozulursa özgünlüğünü taraftarlarından, ruhunu mahallesinden alan FC St.Pauli de eski havasını kaybeder mi? Şu sıralar kulübe gönül verenlerin aklındaki en büyük soru işareti bu.

Hamburg’u yönetenler, 2000’lerin başından beri İstanbul’dan aşina olduğumuz ruhsuz bir türküyü dillendiriyorlar: “Marka şehir olmak”. Kent, bu hedefin uğrunda şehrin merkezinde yer alan tarihi mahallelerini kentsel dönüşüm projesi kapsamına aldı. St.Pauli bunların en önde geleni. Son 10 yılda Hafenstrasse, Rote Flora, Bambule gibi semtlerde şiddetli tahliye süreçleri yaşandı. Mahallenin, işçi sınıfı, sanatçılar ve alternatif kimliklere ev sahipliği yapan renkli eğlence hayatı da bu soylulaştırma sürecinden nasibini alıyor. Artık mahallenin geleneksel binalarının yerinde Elbe Nehri kıyısında yükselen 5 yıldızlı oteller ve üst-orta sınıfa hitap eden lüks apartmanlar var. 2005’ten bu yana bölgedeki kiralar %28 oranında arttı. Üstelik bu soylulaşmaya ayak uyduramayan mahallenin renkli ama “soysuz” halkı kent çeperlerinde inşa edilen soğuk apartman bloklarına taşınmak zorunda kaldı. Bizdeki TOKİ hikayesinin bir benzeri yani.

Semt takımı

Mahallenin demografisinin değişmesi St.Pauli için kritik önem taşıyor çünkü St.Pauli, kelimenin tam anlamıyla bir semt takımı. Nüfusunun çoğunluğunu işçi ve göçmenlerin oluşturduğu semt aynı zamanda Hamburg’un alternatif eğlence merkezlerinden biri. 1960’larda The Beatles dahil olmak üzere pek çok gruba ev sahipliği yapan meşhur Reeperbahn bölgesi günümüzde daha çok genelev muhiti olarak anılsa da Hamburg’un zengin ve özgün kültürel merkezlerinden biri. Bu heterojen, çok kimlikli ve kendine has kültürel alt yapı tüm dünyayı kendine hayran bırakan St.Pauli taraftarlarının da en önemli besin kaynağı. Bölge gençlerinin iki tutkusu var: müzik(Punk-Rock) ve futbol(St.Pauli). Faşizm, kapitalizm, cinsiyetçilik ve ırkçılık karşıtı söylemlerin kaynağı da birçok farklı kimliğin ve etnik grubun hoşgörülü işçi sınıfı ruhunun altında kaynaşmasında yatıyor.

Medyanın 90’larda taktığı isimle ‘Korsanların’ sadık taraftarları, kulübün 100.yüzyılı arifesinde semtlerinin üzerine çöken ‘soylulaştırma’ tehdidiyle kulüplerinin soysuzlaşmasından korkuyorlar. Açık konuşmak gerekirse taraftarlar hiç hoşnut olmasa da kulüp hali hazırda Almanya’nın en popüler takımlarından biri ve “merchandizing” alanında da pazarın üst seviyelerinde yer alıyorlar. Kulübü devraldıktan sonra 2003’teki krizi başarıyla atlatan ve bugünkü müreffeh yapının oluşmasında büyük pay sahibi olan Başkan Corny Litmann da her ne kadar 30 yıllık bir St.Pauli taraftarı olsa da nihayetinde bir iş adamı. Geçtiğimiz haftalarda yaptığı Uli Hoeness(Bayern Münih başkanı) övgüsü ve “kulübü piyasa şartlarına ayak uydurmalıyız” tarzı açıklamaları kulübün geleneksel taraftarları arasında homurtulara sebep oldu. ”Romantik değil realist olmak” onun ve teknik direktör Holger Stanislawski’nin son dönemdeki mottosu. Sorun şu ki St.Pauli’yi St.Pauli yapan anlayış hiçbir zaman realistlik kisvesine bürünen bir iş adamı soğukluğu olmadı.

Şehir halka aittir

Özgün kelimesinin arkeolojikleştiği bir ortamda St.Pauli, şampiyonluklarından değil halkından, müziğinden ve aykırılığından aldığı ruh ve sempatiyi Bundesliga’da düzenli olarak oynayan, bayağı bir sıra takımı olma uğruna kaybederse hakikaten yazık olur. Fakat mahallenin ruhunu yavaş yavaş öldüren bu kentsel müdahaleler devam eder ve semtin demografisi sıkıcı zenginler tarafından değiştirilirse bu sonuç kaçınılmaz gibi görünüyor.

Aralarında Daniel Richter, Rocko Schamoni, Ted Gaier, Christopher Twickel gibi sanatçıların da olduğu NION(Not in our name) adlı aktivist grubun Hamburg’da süregelen soylulaştırma projelerine karşı yayınladıkları manifesto güzel bir hatırlatmayla bitiyor: “Şehir ticari bir marka değildir. Şehir bir şirkete ait değildir. Şehir halktır, halka aittir ve biz Hamburglular bu şehirde yaşama hakkımızın elimizden alınmasına seyirci kalmayacağız.”

Görünen o ki St.Pauli taraftarlarının endüstri futboluyla olan savaşındaki akıbetlerini, ait oldukları mahallenin kentsel dönüşüm projelerine karşı alacağı sonuç belirleyecek. Umarım bundan 10-15 sene sonra St.Pauli hem bir semt hem de bir kulüp olarak özlemle yad edilen bir efsaneye dönüşmez.